एनसीईआरटी समाधान कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् अध्याय 2 नित्यं पिबामः सुभाषितरसम्
कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् का द्वितीय पाठ नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् विद्यार्थियों को सुभाषितों (अच्छे विचारों) के महत्व और उनके जीवन पर पड़ने वाले सकारात्मक प्रभाव से परिचित कराता है। इस पाठ में विभिन्न संस्कृत श्लोकों के माध्यम से नैतिक शिक्षा, आत्मविकास, परिश्रम, विनम्रता, सत्यवादिता और परोपकार जैसे मूल्यों को सरल रूप में समझाया गया है। साथ ही, प्रत्येक श्लोक का पदच्छेद, अन्वय और हिंदी भावार्थ देकर इसे आसानी से समझने योग्य बनाया गया है, जिससे विद्यार्थी न केवल भाषा बल्कि जीवन मूल्यों को भी सीख सकें।
एनसीईआरटी कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् अध्याय 2 के प्रश्न उत्तर
वयम् अभ्यासं क़ुर्म:
1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु –
(क) नरः कतिभिः वकारैः पूजितः भवति?
(ख) पुरुषेण कति दोषाः हातव्याः?
(ग) बुद्धिः केन शुध्यति?
(घ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः कः पूर्यते?
(ङ) आलस्यं केषां महान् रिपुः अस्ति?
उत्तर:
(क) पञ्चभिः
(ख) षड्
(ग) ज्ञानेन
(घ) घटः
(ङ) मनुष्याणाम्
2. निम्नलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु –
(क) नरः कथं पूजितो भवति?
(ख) पुरुषेण के दोषाः हातव्याः?
(ग) कस्य बुद्धिः विस्तारिता भवति?
(घ) किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति?
(ङ) व्यासस्य वचनद्वयं किम्?
उत्तर:
(क) नरः वस्त्रेण, वपुषा, वाचा, विद्यया तथा विनयेन पूजितो भवति।
(ख) पुरुषेण निद्रा, तन्द्रा, भयम्, क्रोधः, आलस्यम्, दीर्घसूत्रता च हातव्याः।
(ग) यः पठति, लिखति, पश्यति, परिपृच्छति तथा पण्डितान् उपाश्रयति, तस्य बुद्धिः विस्तारिता भवति।
(घ) उद्यमं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति।
(ङ) परोपकारः पुण्याय भवति, परपीडनं पापाय भवति।
3. उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथोचितं योजयन्तु –
उत्तर:
4. निम्नलिखितानां वाक्यानां समानार्थकान् श्लोकांशान् पाठात् चित्वा लिखन्तु –
(क) मधुरवाण्या सर्वे प्रसन्नाः भवन्ति।
(ख) परिश्रमेण तुल्यः बान्धवः नास्ति।
(ग) परोपकारेण मानवस्य पुण्यार्जनं भवति।
(घ) हिन्दमहासागरात् हिमालयपर्यन्तं भारतवर्षम्।
उत्तर:
(क) प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः।
(ख) नास्त्युद्यमसमो बन्धुः।
(ग) परोपकारः पुण्याय।
(घ) उत्तरं यत्समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्।
5. अधोलिखितानां शब्दानाम् उदाहरणानुसारं पर्यायपदानि लिखन्तु –
उत्तर:
6. अध्: रिक्तस्थानानि तृतीयाविभक्तेः समुचितरूपैः पूरयन्तु –
उत्तर:
7. कोष्ठके पदानि विलिख्य सुभाषितं पूरयन्तु –
उत्तर:
8. उपर्युक्तानि सुभाषितानि पठित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु –
(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो _______ रिपुः।
(ख) _______ वचने का दरिद्रता।
(ग) यः पठति लिखति पृच्छति _______।
(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां _______ धनस्य च।
(ङ) _______ बुद्धिः ज्ञानेन शुध्यति।
उत्तर:
(क) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
(ख) प्रियवाक्यप्रदानेन वचने का दरिद्रता।
(ग) यः पठति लिखति पृच्छति पण्डितान् उपाश्रयति।
(घ) स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च।
(ङ) भूतात्मा विद्यातपोभ्यां बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति।
