एनसीईआरटी समाधान कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् अध्याय 3 मित्राय नमः

Updated on March 27, 2026

कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् का तृतीय पाठ मित्राय नमः – योग, विशेष रूप से सूर्यनमस्कार के महत्व को सरल संवाद शैली में प्रस्तुत करता है। इस पाठ में विद्यार्थियों को सूर्यनमस्कार के 12 मंत्रों, उसके लाभों तथा शारीरिक, मानसिक और आध्यात्मिक विकास में उसकी भूमिका के बारे में बताया गया है। साथ ही, संस्कृत व्याकरण के अंतर्गत चतुर्थी विभक्ति (द्वितीया कारक) के प्रयोग को भी स्पष्ट रूप से समझाया गया है, जिससे विद्यार्थी भाषा और स्वास्थ्य दोनों का ज्ञान प्राप्त कर सकें।

एनसीईआरटी कक्षा 7 संस्कृत दीपकम् अध्याय 3 के प्रश्न उत्तर

वयंम अभ्यासं कुर्मः

1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु) –

(क) ‘शुभं भवतु’ इति कः वदति?
(ख) योगिता आचार्यां किं शिक्षयतु इति वदति?
(ग) सूर्यनमस्कारः कतीनाम् आसनानां समाहारः अस्ति?
(घ) केषु सूर्यनमस्कारः श्रेष्ठः?
(ङ) सूर्यनमस्कारेण जनाः कीदृशं शरीरं प्राप्नुवन्ति?
उत्तर:
(क) आचार्या
(ख) सूर्यनमस्कारम्
(ग) द्वादशानाम्
(घ) योगासनेषु
(ङ) स्वस्थम्

2. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु –

(क) सर्वे छात्राः आचार्यां किं पृच्छन्ति?
(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन कः आशयः?
(ग) आचार्या कं श्लोकं पाठयति?
(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः कः?
(ड) सूर्यनमस्कारेण कीदृशं बलं वर्धते?
उत्तर:
(क) सर्वे छात्राः आचार्यां अद्य भवान् अस्मान् योगासनं शिक्षयति किम् इति पृच्छन्ति।
(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन द्वादशानाम् आसनानां समाहारः इति आशयः।
(ग) आचार्या “आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने, आयुः प्रज्ञा बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते” इति श्लोकं पाठयति।
(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः “ॐ मित्राय नमः” अस्ति।
(ङ) सूर्यनमस्कारेण शारीरिकं, मानसिकं आध्यात्मिकं च बलं वर्धते।

3. पाठात् समुचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु –

(क) प्रत्येकस्मात् _________ पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति।
(ख) वयं प्रतिदिनं _________ करवाम।
(ग) स्वस्थं _________ स्वस्थं _________ च प्राप्नवाम।
(घ) एकेन _________ सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि।
(ङ) आदित्यस्य _________ ये कुर्वन्ति दिने दिने।
उत्तर:
(क) प्रत्येकस्मात् सूर्यनमस्कारात् पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति।
(ख) वयं प्रतिदिनं सूर्यनमस्कारं करवाम।
(ग) स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः च प्राप्नवाम।
(घ) एकेन श्लोकेन सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि।
(ङ) आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने।